Dörtyol, İnegöl ve Oş

Başlıktaki isimlere baktığınızda ikisi tanıdık; biri yabancı gelebilir. Birazdan onu da tanıyacaksınız. Geçtiğimiz haziran ayında Kırgızistan’da başlayan “iç çatışma”yı yazınca Oş’u da hatırlayacaksınızdır. Ancak, ben o yaşananları bir Kırgız’ın kendi cümleleriyle aktarmak istiyorum.

Birkaç ay önce gerçekleşen bir halk ayaklanması ile Batı yanlısı Bakiyev Yönetimi’nin devrilmesine sahne olan Kırgızistan, bugün de etnik temelde yayılan bir “iç savaşın” içerisine sürüklenmiştir. Bu “iç savaş” Kırgız vatandaşları tedirgin etmektedir. Tedirgin olanlardan biri de Kırgızistan’ın Oş şehrinden olan Kubat. Kubat, Türkiye’de yüksek lisans eğitimi gören bir öğrenci. Öğrenci dediğime bakmayın! Yaşı 30, evli ve iki çocuk babası.

Biraz sohbet ettikten sonra soruyorum: “Kırgızistan’da durumlar nasıl?” Yaşananların tedirginliğini üzerinden atamayan Kırgızlardan biri olarak “durumlar iyi değil” diyor. Konuştukça sorularım artıyor; sağ olsun o da sıkılmadan sorularıma cevap veriyor. ‘Biraz o bölgeden bahseder misin?’ diyorum. Başlıyor anlatmaya. Konuştuklarımızı ben de değerli okurlarıma özetleyerek, aktarmak istiyorum.

Kırgızistan, kuzeyi ile güneyi arasında önemli farklılıklar bulunan bir ülkedir. Bunların en önemlisi de demografik farklılıklardır. Kuzey Kırgızistan, büyük bir çoğunlukla etnik Kırgızlar ve azınlıkta olan Rusların yaşadığı bir bölge iken; Güney Kırgızistan, Fergana Vadisi (Özbekistan’ın)’nin devamı niteliğindedir ve önemli oranda Özbek kökenli insanı barındırmaktadır.

Kırsal nüfusun yoğun olduğu Güney Kırgızistan’da, geleneklerine ve kimliğine sıkı sıkıya bağlı bir nüfus var. Güney Kırgızistan,  Orta Asya’nın en kalabalık nüfusa sahip ülkesi olan Özbekistan’a komşudur. Burada Özbekistan’a katılma niyetleri olabilir. Çünkü Özbek nüfusu o bölgede giderek artıyor. “O bölgedeki nüfus hemen hemen bir birine eşit.” Bazı kaynaklar oradaki nüfus dağılımını şu şekilde aktarıyor: Kırgızistan Nüfusu’nun %65’ini Kırgızlar, %14’ünü Özbekler ve %12,5’unu da Ruslar oluşturuyor.

Güney bölgedeki Kırgız ile Özbeklerin nüfusu neredeyse eşitmiş.  8 ili olan Kırgızistan’ın üç ili (Batken, Oş ve Celalabad) Güney Kırgızistan’da yer alıyor. Özbekistan bu bölgenin içişlerine karışmaya çalışıyor. Durum böyle olunca da bölgede yaşayan Kırgızların Özbekistan’a ve Özbeklere kini artıyormuş.

Kırgızistan’da olayların nasıl başladığına ilişkin sorduğum soruya yanıt olarak şunları söylüyor Kubat: “Kırgızlar, Özbek iki kişiyi yaktılar, ateşe verdiler. Sonra da Özbekler - bunlar provokatif kişiler- Kırgız kız öğrencilerin bulunduğu yurda giderek, Kırgız 4 kıza tecavüz ettiler, sonra da bunların 2’sinin kafasını kestiler. Sonra olaylar daha da alevlendi. Bunları yönlendiren birileri var. ABD ve Rusya, işin içindeler.”

‘Ne istiyor Özbekler ya da Kırgızlar?’ “Aslında ikisi de bir şey istemiyor. Birileri bunları kışkırtıyor. ‘Burası Özbeklerin yeri, sen burada konuşamazsın.’ Diğerleri de ‘burası Kırgızistan sen burada bana kafa tutamazsın’ gibi çatışma malzemeleri üretiyorlar. Erkek erkeğe dövüşseler bir şey olmuyor. Ama kızlara tecavüz ediyorlar.  Bu, işleri daha da çıkmaza sokuyor. Birbirlerine mesaj gönderiyorlar. ‘Kırgızlar böyle yaptı, onlar da Özbekler böyle yaptı’ diye. Yani, provokatif eylemlerden başka bir şey değil. Birbirlerini tahrik ediyorlar.”

‘Bu yıl eğitimin bitiyor, Kırgızistan’a dönecek misin?’ “Orada can güvenliği yok, dönmekte tereddüt ediyorum. Orada hizmet sunma imkânı da kalmadı.”  ‘Peki, ailen nerede yaşıyor, ne iş yapıyorlar?’ “Onlar da Oş’talar. İkisi de (anne ve babası) öğretmen. Şu anda okullar tatil, onlar işlerini yapabiliyorlar ama dışarı çıkamıyorlar. Orada can güvenliği yok. Bilmiyorum ne yapacağım. Oraya gitmeyi mantıklı bulmuyorum.” Evet, Kubat böyle anlatıyor, Kırgızistan’daki yaşananları.

Unutulanlar: Bunlara bakarak, geçtiğimiz günlerde yaşanan Dörtyol ve İnegöl olaylarını hatırlayın lütfen.  İkisi arasında benzerlik bulacağınız çok şey var. Orada bir iğrençlik daha var ki, o da tecavüz. Bizde etnik ayrımcılığa varan davranışlarda bulunulsa da, bu tür iğrençliklere kimse müsaade etmedi. Etnik kışkırtma aynı planda yapılıyor. Orayı yönlendirenler, buradakileri de yönlendiriyor.

Blog İçerik Telif Hakları Adem Yavuz IRGATOĞLU'a Aittir