Cumhurbaşkanlığı Sistemi -3-

Cumhurbaşkanlığı Sistemi ile ilgili yazı diziminiz üçüncüsünde geriye kalan maddeleri ele alacağız. Teklifin dokuzuncu maddesi Cumhurbaşkanı hakkında, bir suç işlediği iddiasıyla TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğunun vereceği önergeyle soruşturma açılması istenebilecek. ‘Evet’ diyenler mevcut sistemdeki Cumhurbaşkanının sorumsuzluğunun bu sistem ile sorumlu ve denetimli hale geleceği yönünde. ‘Hayır’ diyenler ise cumhurbaşkanının soruşturulması için gerekli olan beşte üç üye sayısını çok buluyor ve itiraz ediyor.

Teklifin onuncu maddesi “Cumhurbaşkanı yardımcılığı” konusunu ele alıyor.  Bu maddeyle Cumhurbaşkanına, seçildikten sonra bir veya daha fazla cumhurbaşkanı yardımcısı atayabilmesi imkanı tanıyor. ‘Evet’ diyenler cumhurbaşkanının istediği kişi ya da kişileri yardımcı seçmesini savunurken, ‘hayır’ diyenler yardımcı olacak kişi/kişilerin de seçilerek belirlenmesi gerektiğini savunuyor. Bu tartışmanın arka planında ise Cumhurbaşkanlığı makamının herhangi bir nedenle boşalması halinde 45 gün içinde cumhurbaşkanı seçimi yapılacak. Yenisi seçilene kadar cumhurbaşkanı yardımcısı, cumhurbaşkanlığına vekâlet edecek ve cumhurbaşkanına ait yetkileri kullanacak olmasıdır.

Teklifin on birinci maddesi TBMM üye tam sayısının 5’te 3 çoğunluğu ile seçimlerin yenilenmesine karar verilebilecek. TBMM genel seçimi ile cumhurbaşkanı seçimi birlikte yapılacak. Cumhurbaşkanının seçimlerin yenilenmesine karar vermesi halinde TBMM genel seçimi ile cumhurbaşkanı seçimi birlikte gerçekleştirilecek. Burada ‘Evet’ diyenler cumhurbaşkanı ile meclisin ‘fesih’ konusunda denge unsuru olduğunu savururken; ‘hayır’ diyenler sadece cumhurbaşkanının fesih yetkisini ön plana çıkartarak tartışmayı yürütüyor. Bu madde ile Cumhurbaşkanının ikinci döneminde Meclis tarafından seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi durumunda cumhurbaşkanı bir kez daha aday olabilecek. 

Teklifin on ikinci maddesine göre Cumhurbaşkanının tabii afet, tehlikeli salgın hastalıklar veya ağır ekonomik bunalım hallerinin yanı sıra savaş gibi durumlarda OHAL ilan etme yetkisi getiriyor. ‘Evet’ diyenler burada bir keyfiyetin olmadığını savunurken; ‘Hayır’ diyenler burada bir keyfiliğin olabileceğine itiraz ediyor. Teklifin on üçüncü maddesine göre disiplin mahkemeleri dışında askeri mahkemeler kurulamayacak. Ancak savaş halinde asker kişilerin görevleri ile ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara bakmakla görevli askeri mahkemeler kurulabilecek. Buradaki tartışma daha çok askeri vesayet üzerinden yürüyor. ‘Evet’ diyenler bu vesayetin kaldırılacağını, ‘hayır’ diyenler sivil vesayetin geleceğini savunuyor.

Teklifin on dördüncü maddesiyle Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun yapısında değişikliğe gidiliyor. Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun adı, Hakimler ve Savcılar Kurulu şeklinde değişecek. Kurulun üye sayısı 13, daire sayısı 2 olacak. Kurula Adalet Bakanı başkanlık edecek ve Adalet Bakanlığı Müsteşarı da kurulun tabii üyesi olarak görev yapacak. 7 üye Cumhurbaşkanı tarafında atanacak. 6’sı ise TMM tarafından. Üyeler 4 yıl için seçilecek.  Buradaki tartışmalar yargının “taraflığı” ve “tarafsızlığı” üzerinden yürüyor.

Teklifin on beşinci maddesine göre, bütçe konusunu ele alıyor. Bütçeyle ilgili tartışmalarda ‘harcamalar’ üzerinden devam ediyor. Teklifin on altıncı maddesiyle, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine uyum için anayasanın farklı maddelerinde bulunan bazı ibareler değiştiriliyor ya da metinden çıkarılıyor. Uyum yasaları çıkartılacak.

Teklifin on yedinci maddesiyle TBMM’nin bir sonraki seçimi ve cumhurbaşkanı seçimi, 3 Kasım 2019 tarihinde yapılması belirtiliyor. Teklifin on sekizinci maddesine göre Cumhurbaşkanı seçilenin, varsa partisi ile ilişiği kesileceğine dair hüküm kaldırılıyor. Buradaki tartışmalar ‘tarafsız’ ve ‘taraflı’ cumhurbaşkanlığı üzerinden yürüyor.

Dünyada çoğu Amerika ve Afrika kıtalarında olmak üzere 67 ülkede başkanlık sistemi uygulanıyor. En çok dikkat çeken ise ABD ve İran. Yarı başkanlık sistemi ise aralarında Fransa ve Rusya dikkat çekiyor. Gelecek yazımızda kampanyada ‘evet’ ve ‘hayır’ konusundaki avantaj ile dezavantajları ele alacağız.

 

Blog İçerik Telif Hakları Adem Yavuz IRGATOĞLU'a Aittir